Het openingsblad van het elfde-eeuwse medische handboek van Constantijn de Afrikaan, een Latijnse vertaling van een Perzisch werk. De titelbeschrijving links is veel later toegevoegd.
Het lag al eeuwen in de Koninklijke Bibliotheek, maar niemand wist dat het zo oud was en waar het precies vandaan kwam: een fraai medisch handschrift, dat 11de eeuws blijkt te zijn en afkomstig uit het beroemde klooster Monte Cassino in Italië. Daarmee is dit handschrift nu het oudst bekende 'alomvattende' medische handboek in de westerse wereld. De Leidse boekhistoricus Erik Kwakkel mag de vondst op zijn naam schrijven.
Het boek is geschreven door Constantijn de Afrikaan (overleden kort voor 1099), een 'monnik-arts' uit Noord-Afrika die naar Italië reisde en intrad in het klooster Monte Cassino. Daar vertaalde hij Arabische werken over geneeskunde in het Latijn. De Arabische geneeskunde was in die tijd veel verder gevorderd dan de westerse. Het handschrift uit de Koninklijke Bibliotheek is een vertaling van een Perzisch werk dat waarschijnlijk dateert van vóór het jaar 977. Het bevat gedetailleerde ziekte- en anatomische beschrijvingen en recepten voor geneesmiddelen. Opvallend is dat het liefdesverdriet als ziekte typeert.
"Of dit de originele versie van Constantijn is, durf ik niet te zeggen", vertelt Kwakkel. "Maar in elk geval komt het uit Monte Cassino, en precies uit de tijd dat Constantijn daar werkte. Ook is er te zien dat er nog aan de vertaling werd gesleuteld. Dat suggereert dat hij er in elk geval zelf bij betrokken was." Van dergelijke manuscripten werd in die tijd vaak meteen ter plaatse één mooie kopie gemaakt, vertelt de boekhistoricus. Daarna begon de 'overlevering': anderen maakten nieuwe kopieën, vaak met aanpassingen, soms nog honderden jaren later.
Kwakkel zag het manuscript twee jaar geleden voor het eerst, bij toeval. Voor zijn onderzoek was hij op zoek naar Latijnse vertalingen van Arabische teksten. "Ik zag meteen dat de datering niet kon kloppen", zei hij. "Het zou 12de-eeuws zijn. Maar tegenwoordig kunnen we dat nauwkeuriger bepalen. Ik zag bijvoorbeeld dat de letter R door de regel heenzakte. Dat gebeurde in de 12de eeuw niet meer."
+ + +
Nienke Beintema in NRC Handelsblad 16 oktober 2010, bijlage Wetenschap, pagina 12
____________________________________________________________
Dit bericht is verzonden via NEDBIB-L@nic.surfnet.nl
Aanmelden? Afmelden? Info? Vacature plaatsen?
Zie de NEDBIB-L website op http://nedbib.reuser.biz/
Lijstbeheerder: Arno H.P. Reuser nedbib@reuser.biz
EEN ANTWOORD GAAT STANDAARD NAAR ALLE LIJSTDEELNEMERS
Wellicht is uw antwoord alleen zinvol voor de vragensteller
Houd hier a.u.b. rekening mee!
Freek Zegers
