het Parool, dinsdag 27 juli 2010
Internet maakt ons elke dag een beetje dommer
Internet stimuleert de oppervlakkigheid, betoogt de Amerikaanse publicist Nicholas Carr. Onze hersenen veranderen en we worden niet slimmer, maar dommer.
Henk Blanken
Een tijd geleden ontdekte Nicholas Carr dat hij niet meer 'kon' lezen. De Amerikaanse journalist en blogger had het gevoel dat iets of iemand met zijn hersenen knoeide. Met de bedrading rommelde. Zijn geheugen opnieuw programmeerde.
Carr denkt niet meer zoals vroeger. "Niet dat ik mijn verstand verlies, voor zover ik weet, maar het verandert wel." Carr is zich daarvan het sterkst bewust als hij een boek probeert te lezen. Dat lukt niet meer. Voorheen kon hij zich laten meeslepen door een goed verhaal, nu is hij na enkele pagina's afgeleid.
Als Carr snapt wat er aan de hand is, verhuist hij van de stad naar een hut in de bergen van Colorado, sluit zich af van telefoon en internet, stopt met Twitter, Facebook en zijn blog en schrijft een lang, buitensporig gedocumenteerd en diep doordacht boek; de ironie daarvan is hem niet ontgaan.
In The shallows: what the internet is doing to our brains
betoogt Carr dat we dom worden van internet. Elke dag struinen we tientallen sites af, plaatsen we doorlopend berichtjes op Hyves, en kijken we elke paar minuten naar onze e-mail. Dat doet iets met ons brein.
Tot voor enkele decennia dachten wetenschappers dat onze hersenen als we eenmaal volwassen waren niet meer konden veranderen. Nu weten neurologen en biologen dat ons brein zich wel degelijk aanpast. Heel letterlijk, zelfs. Neuroplasticiteit, heet dat. Simpel gezegd, té simpel: de ene kwab groeit, de andere krimpt. Ongeveer zoals je spieren kunt kweken, train je je hersenen.
Carr is geen chagrijnige doemdenker, technofoob of balsturige cultuurpessimist. Internet heeft veel goeds gebracht, erkent hij. Alle informatie is onder handbereik, je hoeft nooit meer door de regen naar bibliotheek of boekhandel. Iedereen kan over alles meepraten, een smartphone en Twitter volstaan.
Dankzij internet kan een adhd-patiënt sneller dan via zijn huisarts achterhalen wat hem mankeert en lotgenoten vinden. Wie alles wil weten van modeltreinen, vliegvissen of vrouwenvoetbal, vindt op het web meer op maat gesneden informatie dan ooit tevoren in krant of tijdschrift. En als schrijver zoekt Carr zelf ook zijn bronnen online. Bij alles wat hij wil beweren, vindt hij in een oogwenk de anekdote om het te illustreren.
Maar het valt te bezien of we alleen maar beter worden van internet. "Technologie geeft en technologie neemt," zei de Amerikaanse cultuurcriticus Neil Postman al in 1990. "We informeren ons kapot."
Postman vond dat de jeugd naar de knoppen ging van te veel stupide tv-amusement. Carr trekt die lijn door, maar heeft minder een moreel oordeel dan een medisch argument.
Dat nieuwe technologie zelden een onverdeelde zegen is, weten we al sinds de Griekse wijsgeer Socrates. Die was bang dat we ons geheugen zouden kwijtraken als we leerden schrijven. En over
information overload
werd al geklaagd toen rond 1450 de Duitse goudsmid Johannes Gutenberg een oude wijnpers vertimmerde tot drukpers. Al veertig jaar later werden er boeken gedrukt op 110 persen in zestig landen. Kort daarna waren er al acht miljoen boeken in omloop.
We hebben de wereld ontdekt en economieën gebouwd. Hoewel niet iedereen de prikklok een aanwinst vindt, zijn we van efficiëntere fabrieken beslist welvarender geworden, zoals we dankzij Gutenberg collectief slimmer zijn geworden. Zonder boeken waren wetenschap, kunst of filosofie niet wat ze nu zijn.
Klein bier, zegt Carr, vergeleken bij de gevolgen van internet. Als we online zijn, en dat zijn we bijna allemaal steeds vaker, laten we ons voortdurend afleiden. We hunkeren zo naar nieuws en informatie (Wat gebeurt er nu? Waar zijn mijn vrienden mee bezig?), dat we altijd alert zijn. We vliegen van site naar site en worden permanent verleid verder te klikken. We volgen een link. En nog een link. En als we terugkomen bij het artikel dat we lazen, zijn we vergeten waarover het ging.
Maar we lezen toch op internet? Op de vraag 'hoe lezen mensen op internet?', heeft de Deense webgoeroe Jakob Nielsen een ontnuchterend antwoord: "Ze lezen niet." We scannen sites, zoals we geen koppen meer lezen, maar ernaar kijken. Waarna we meteen doorzappen naar onder aan de pagina. Anders dan je zou denken is dit geen ongewenste bijwerking van internet. Het is zo ontworpen. Internet is van afleiding gemaakt.
Carr: 'Als we internet opgaan, gaan we een omgeving binnen die diagonaal lezen, onzorgvuldig denken en oppervlakkig leren stimuleert. Het is mogelijk diep te denken terwijl je op internet zit, zoals je ook oppervlakkig kunt denken terwijl je een boek leest, maar dat is niet het soort denken dat de technologie aanmoedigt en beloont.'
We worden, kortom, oppervlakkig. We kunnen alles weten, maar weten van heel veel bar weinig. Dat wordt erger. Ons kortetermijngeheugen wordt zodanig overvoerd met informatie en impulsen dat we minder opslaan in ons langetermijngeheugen. Internet is het medium van vergeetachtigheid. We voelen ons slimmer, we zijn het niet.
Misschien vergissen we ons en gaat onze cultuur niet naar de haaien. Misschien ontstaat er een andere. En hebben onze hersenen zich al aangepast voordat wij het verschil konden merken.
The shallows van Nicholas Carr verschijnt later dit jaar in Nederlandse vertaling bij Maven.
Copyright: Jos Bloemkolk
Disclaimer:
Dit e-mail bericht is uitsluitend bestemd voor de geadresseerde(n). Verstrekking aan en gebruik door anderen dan geadresseerden is niet toegestaan. Indien u niet de geadresseerde bent, wordt u verzocht de verzender hiervan op de hoogte te stellen en het bericht te verwijderen.
In verband met electronische verzending kunnen aan dit e-mail bericht geen rechten worden ontleend.
____________________________________________________________
Dit bericht is verzonden via NEDBIB-L@nic.surfnet.nl
Aanmelden? Afmelden? Info? Vacature plaatsen?
Zie de NEDBIB-L website op http://nedbib.reuser.biz/
Lijstbeheerder: Arno H.P. Reuser nedbib@reuser.biz
EEN ANTWOORD GAAT STANDAARD NAAR ALLE LIJSTDEELNEMERS
Wellicht is uw antwoord alleen zinvol voor de vragensteller
Houd hier a.u.b. rekening mee!
Freek Zegers
