De markt voor e-books groeit in de VS explosief. In Nederland komt digitaal lezen langzamer op gang, maar de komst van de iPad kan daar verandering in brengen.
Vakantietijd – dus eindelijk weer tijd om bij te lezen. Een koffer vol literatuur meesjouwen is niet nodig. Met een simpele e-reader met digitale inhoud kun je een hoop bagageruimte besparen. Maar Nederlanders stappen slechts mondjesmaat over op digitaal lezen, terwijl de markt in de VS lijkt te exploderen.
"Het omslagpunt is bereikt." Dat waren de woorden waarmee Amazon-topman Jeff Bezos vorige week de resultaten van zijn onlineboekwinkel toelichtte. Voor het eerst sinds de komst van de Kindle e-reader in 2007 verkocht Amazon meer elektronische dan papieren boeken. De onlineboekhandel heeft de prijs van de Kindle in juni verlaagd tot 189 dollar. "Sindsdien is de verkoop van de e-reader verdrievoudigd", aldus Bezos. De Amerikaanse concurrent van Amazon, boekhandel Barnes & Noble, heeft de prijs van zijn e-reader, de Nook, noodgedwongen ook onder de symbolische grens van 200 dollar laten zakken. De prijsdaling zet verder door: deze week maakte Amazon bekend dat het de nieuwe Kindle voor 139 dollar gaat verkopen.
De cijfers van Amazon moeten wel met een korreltje zout genomen worden, want de onlinewinkel vergelijkt de verkoop van e-books alleen met de gebonden boeken. Toch zien Amerikaanse uitgevers hun omzetten aan elektronische boeken snel groeien, tot 148 miljoen dollar in de eerste vijf maanden van 2010. Nederland blijft echter verknocht aan het papier. Uit cijfers van onderzoeksbureau GfK blijkt dat in de eerste vier maanden van 2010 14,5 miljoen fysieke boeken werden verkocht. In diezelfde periode kochten Nederlanders 23.000 e-readers en 95.000 e-books. Op 150 papieren boeken wordt er dus maar één e-book verkocht. En dat terwijl e-books gemiddeld twee euro goedkoper zijn dan de papieren variant.
Zelfs de belangrijkste verkopers van digitale boeken zeggen dat de e-bookmarkt in Nederland twee tot drie jaar achterloopt op die in de VS. "Van onze totale omzet is de internetomzet 10 procent, en 2 of 3 procent daarvan komt van de verkoop van elektronische boeken", zegt Matthijs van der Lely, directeur van boekhandelsketen Selexyz.
De situatie in Nederland is niet eenvoudig te vergelijken met de VS, waar Amazon een voortrekkersrol kan spelen, aldus Van der Lely. "Dat is een uitgestrekt land, waar een onlineboekhandel een veel grotere impact op de markt heeft. In Nederland is er één boekwinkel per 10.000 mensen, in de VS is dat één boekwinkel per 120.000 inwoners." Amazon (jaaromzet 24,5 miljard dollar) is zelfs zo belangrijk dat bekende auteurs als John Updike en Salman Rushdie exclusieve contracten willen afsluiten voor hun e-books, zonder tussenkomst van een uitgeverij.
Zover is Bol.com nog niet. De grootste onlineboekwinkel van Nederland introduceerde in september 2009 een Nederlandstalige portal voor e-books, in nauwe samenwerking met elektronicafabrikant Sony. Het was de "start van het digitale lezen in Nederland". En wat is de stand nu? Op een congres in mei liet de boekenverkoper doorschemeren dat de teller nu op 20.000 verkochte e-readers en 100.000 e-books staat. Michel Schaeffer, commercieel directeur van Bol.com, is tevreden over de eerste resultaten, maar erkent dat de Nederlandse markt nog pril is. "Eén op de twintig titels die we verkopen is al een e-book, in de afgelopen maanden hebben we het zien oplopen naar één op de tien, dankzij de vakantieperiode."
Het Nederlandse aanbod aan e-books groeit, maar is nog klein. Michel Schaeffer: "Toen we vorig jaar begonnen, waren er duizend digitale Nederlandstalige boeken beschikbaar. Nu zijn het er meer dan vierduizend. Ik ben wel tevreden over het feit dat steeds meer uitgevers het uitgeven van een e-book meenemen in het uitgeefproces, maar nog niet over het totaal aantal boeken."
Ook Matthijs van der Lely vindt het Nederlandse aanbod nog schraal in vergelijking met de miljoen Engelstalige digitale boeken. "Er is een aanbod van 80.000 Nederlandse papieren boeken, maar uitgevers zijn huiverig om hun backlist, de boeken die niet meer in print zijn, te digitaliseren." Misschien dat je een bestseller als Hollands Glorie van Jan de Hartog nog wel een tweede leven kan geven als e-book, maar andere titels zijn moeilijker rendabel te krijgen."
Uitgevers zijn ook huiverig voor het digitale platform, omdat digitale boeken makkelijk gekopieerd kunnen worden. Het meest gebruikte formaat voor e-books, ePub, is beveiligd met technologie van Adobe, maar desondanks zijn er op internet veel illegale kopieën van bestsellers te vinden. Onder meer op Marktplaats worden regelmatig 'geripte' Nederlandstalige boeken te koop aangeboden en ze gaan gratis van de hand op downloadsites. Een vergelijking met de muziekindustrie, die zijn omzet zag verdampen dankzij de ruilnetwerken, ligt voor de hand.
Volgens Van der Lely loopt het niet zo'n vaart. Enthousiaste e-bookgebruikers zijn meestal niet thuis in webtechnieken. "Ze zijn vaak wat ouder, en de manier van consumeren op een e-book is ook anders: het lezen van een boek duurt een paar dagen, een mp3-tje luister je in drie minuten." Een uitzondering vormen de digitale studieboeken, waarvoor wel een illegale markt is. Dat is geen nieuw verschijnsel: gedrukte studieboeken worden op de universiteit en hogeschool ook al jarenlang driftig gekopieerd. "Binnen dertig seconden heb je elk wetenschappelijk werk gratis op je computer."
E-readers zijn in Nederland nog te duur zijn om door te breken tot de massamarkt. Dat bewijzen, volgens Van der Lely, de cijfers van Amazon. "Een e-reader met wifi-verbinding voor een draadloos netwerk kost meer dan 300 euro. Dat is net te veel om cadeau te geven". Bij Bol.com kost de goedkoopste reader van Sony nu 169 euro, maar dat is een kleiner model dat alleen boeken kan downloaden via een computer met usb. Michel Schaeffer van Bol.com: "Prijsverlaging heeft al tot een flinke toename van de afzet geleid."
De e-readers op de Amerikaanse markt hebben wifi en zijn vrijwel allemaal voorzien van een mobiele internetverbinding via het 3G-netwerk. Op die manier krijgen gebruikers ook digitale kranten en internetfeeds doorgestuurd. Dat is in de VS makkelijk te realiseren, zegt Pieter Zieleman van de Nederlandse e-readerfabrikant BeBook: "Je stopt een simkaart in je e-reader, sluit een contract af met een mobiele provider en het werkt van Los Angeles tot New York. Maar in Europa, met zijn versplinterde telecomstructuur en hoge roamingkosten, is zoiets onbetaalbaar." BeBook heeft een 3G-toestel ontworpen – Zieleman trekt als bewijs een stapeltje prototypes uit de kast – maar besloot niet tot productie over te gaan wegens het ontbreken van een goed verdienmodel voor mobiel internet. BeBook beperkt zich voorlopig liever tot wifi. "Dat is prima als je af en toe een boek wilt downloaden."
BeBook besloot zich ook niet te mengen in de Amerikaanse markt. Achteraf lijkt dat een verstandige beslissing: de Nederlandse e-readerfabrikant iRex uit Eindhoven dacht een goede deal te hebben met boekhandel Barnes & Noble. Maar iRex miste de belangrijke decemberverkopen omdat de goedkeuring van de Amerikaanse overheid voor een nieuwe e-reader te lang op zich liet wachten. De schuldeisers hadden geen geduld, een faillissement volgde en nu zitten zo'n veertig iRex-medewerkers in Eindhoven te wachten op een doorstart.
BeBook is weliswaar kleiner, maar groeit snel door zich te concentreren op de Europese markt; Peter Zieleman en zijn compagnon Kamiel Keeris zagen hun omzet en het aantal werknemers dit jaar verdubbelen van acht naar zestien. Bang voor grote namen zijn ze niet: als Amazon, Google, Sony en Samsung zich met digitaal lezen bezighouden, zorgt dat voor extra belangstelling waar ook kleinere leveranciers van profiteren. "Mensen gaan toch googlen op e-readers en dan komen ze vanzelf BeBook tegen", aldus Zieleman.
Het blijft interessant e-readers te produceren, ook als de prijzen dalen, zegt Kamiel Keeris: "Als het een massamarkt wordt, worden de onderdelen ook goedkoper en houd je genoeg marge over." Daarnaast komen er nieuwe technieken aan – een e-reader met kleurenscherm bijvoorbeeld, of lcd-schermen die kunnen omschakelen naar zwart-witte e-ink weergave – die ook weer nieuwe kopers aantrekken. Opvallend is dat BeBook niet klaagt over het aanbod van digitale Nederlandse titels. "Die backlist is niet belangrijk. De meeste mensen willen gewoon de bekende nieuwe boeken lezen. En die zijn vrijwel allemaal digitaal beschikbaar."
Liefhebbers van e-readers praten wat meewarig over de iPad, de tablet computer van Apple die vorige week in Nederland op de markt kwam. Het apparaat is beduidend duurder (vanaf 500 euro) dan een e-reader en heeft een batterijduur van tien uur. Een e-reader houdt het tien dagen vol: de e-ink technologie is zuinig, rustig voor de ogen en spiegelt niet in de zon. Van der Lely: "Als je een boek op de iPad wilt lezen, word je niet gelukkig; het ziet eruit alsof je het leest van een laptop. Zoals het er nu voorstaat, is het geen bedreiging van de e-reader."
Maar volgens Maikel Verhaaren van onderzoeksbureau GfK gaat de iPad ondanks zijn prijs wel een belangrijke rol spelen voor de e-bookmarkt in Nederland. "In mei telde Nederland ongeveer 50.000 e-readers en we verwachten dat er eind dit jaar zo'n 100.000 in omloop zullen zijn. Maar er zullen eind dit jaar ten minste 200.000 webbooks, iPads en iPad-achtigen verkocht worden."
Nu de iPad blijkt aan te slaan – Apple verkocht in drie maanden 3,3 miljoen exemplaren en zegt de vraag niet aan te kunnen – haasten concurrerende fabrikanten zich ook tablet pc's te produceren, die ook als e-reader dienst kunnen doen. "Met honderdduizenden van zulke webbooks in omloop zullen de Nederlandse uitgevers zich er ook op storten", denkt Verhaaren. De populariteit van de iPad heeft nog een ander effect: marktleider Amazon ziet zich genoodzaakt om de prijs van z'n Kindle scherp te houden.
Waar de boekhandels en de e-readerproducenten een onderscheid zien tussen de gebruikers van tablet computers en de klassieke e-ink apparaten, definieert de GfK-onderzoeker een derde middengroep: mediagebruikers die "betaalde stukjes content" consumeren in de vorm van boeken, interactieve tijdschriften en kranten. "En hetzelfde apparaat gebruiken ze om games, films en muziek mee te downloaden."
Op dit moment is er in de iBook Store nog geen Nederlandse titel te vinden. Apple kan ook niet aangeven wanneer die er wel zijn. Volgens Matthijs van der Lely van Selexyz gaat dat niet lang duren. "Uiteindelijk willen uitgevers en auteurs hun boeken overal zien, op elk platform."
Marc Hijink in NRC Handelsblad, 31 juli 2010
____________________________________________________________
Dit bericht is verzonden via NEDBIB-L@nic.surfnet.nl
Aanmelden? Afmelden? Info? Vacature plaatsen?
Zie de NEDBIB-L website op http://nedbib.reuser.biz/
Lijstbeheerder: Arno H.P. Reuser nedbib@reuser.biz
EEN ANTWOORD GAAT STANDAARD NAAR ALLE LIJSTDEELNEMERS
Wellicht is uw antwoord alleen zinvol voor de vragensteller
Houd hier a.u.b. rekening mee!
Freek Zegers
