Maar de Nederlandse overheid biedt boeken aan zonder vergoeding voor
auteurs
Google biedt auteurs een ongekend hoog percentage van de opbrengst
voor exploitatie van boeken die niet meer in de handel zijn. De
auteur krijgt macht.
De schikking die Google heeft getroffen met Amerikaanse auteurs voor
exploitatie van hun boeken die niet meer in druk zijn, biedt ook
Nederlandse auteurs veel perspectief. Ze kunnen nu eindelijk aan hun
uitverkochte boeken gaan verdienen en krijgen een veel hoger
percentage aan auteursrechten dan nu gebruikelijk is.
De schok was groot toen Google weloverwogen de Auteurswet overtrad en
zonder toestemming van de auteurs miljoenen boeken ging
digitaliseren. Terwijl de Amerikaanse bond van auteurs, de Author's
Guild een proces aanspande, zette Google de gewraakte digitalisering
gewoon voort.
Uiteindelijk is er nu een schikking getroffen. Deze is gunstig voor
auteurs. Ze verenigt de droom van een wereldwijde bibliotheek met het
recht van auteurs om inkomen te ontlenen aan hun werk. De bibliotheek
van gedigitaliseerde werken zal nu commercieel worden geëxploiteerd.
Het werk wordt digitaal verspreid in de vorm van gebruiksvergunningen
voor de consument en er worden advertenties bij geplaatst. Van de
opbrengst gaat maar liefst 63 procent naar de rechthebbende. In de
regel gaat het om boeken die door de uitgevers niet langer in druk
worden gehouden en waarvan de rechten zijn teruggevallen aan de makers.
De Amerikaanse Author's Guild exploiteert al zelf voor aangesloten
leden een uitgeverij van boeken die niet langer in druk zijn en kon
daardoor goed partij bieden. Daarom ook heeft Google er zo'n vaart
achter gezet. Als de auteurs hun uitverkochte boeken zelf gaan
exploiteren, komt Google er niet meer aan te pas. Strategisch is het
wel knap. De verwerpelijke opt-out waarbij beschermd werk wordt
verspreid tenzij de rechthebbende daar actief bezwaar tegen maakt, is
op 8 september deels gewijzigd in een opt-in. Dat wil zeggen dat
Google in bepaalde gevallen expliciet toestemming moet hebben voor
het exploiteren van werk.
Het door de Author's Guild afgedwongen aandeel van 63 procent van de
opbrengst voor de auteurs staat in scherp contrast met de schamele 10
procent die de meeste Nederlandse auteurs ontvangen. Het contrasteert
ook met de ultrakorte winkelduur van het Nederlandse boek (gemiddeld
nog 3 maanden) en met het verschijnsel dat oudere titels worden
verwaarloosd. Aan uitverkochte werken verdient de gemiddelde auteur 0
procent.
De Amerikaanse schikking is dus het resultaat van sterke
belangenbehartiging door Amerikaanse auteurs. Nederlandse auteurs
krijgen dit zomaar in de schoot geworpen. In Nederland hebben de
inkoopketens van boeken, zoals Selexyz, Libris en Bruna, door
langdurige overproductie en zwakke belangenbehartiging een grote
marktmacht. Geen enkele uitgever kan dus een percentage van 63
procent bieden, ook mijn uitgeverij Auteursdomein niet. Bovendien
liggen oudere titels meestal stil. Google biedt voor het eerst een
mogelijkheid om boeken die niet meer in de handel zijn commercieel te
exploiteren, en dat is een doorbraak.
Verwacht wordt dat de exploitatie van al die digitale boeken voor een
belangrijk deel via bibliotheken zal lopen. Hier ontstaat een vreemde
situatie. Op 4 december 2007 heeft het Nederlands Uitgevers Verbond
de Vereniging van Openbare Bibliotheken zomaar toestemming gegeven om
voortaan alle nieuwe titels zelfstandig 'om te werken' tot digitale
exploitaties, dat wil zeggen luisterboeken en e-boeken. Dit gebeurt
ten behoeve van blinden, maar sinds de voormalige blindenbibliotheken
gedwongen zijn gefuseerd met de openbare bibliotheken, heeft een
breed publiek toegang tot het onbeveiligde materiaal dat dus
vrijelijk kan worden gekopieerd. De rechten berusten voor het
overgrote deel bij de auteurs, maar die ontvangen zelfs geen
leenrecht. Dat is een overtreding van de Auteurswet. De auteurs
moeten zich daar zomaar in schikken. Ze kunnen geen toestemming geven
of weigeren. De overeenkomst is buiten auteurs om gesloten en mede
ondertekend door minister Van der Hoeven (Economische Zaken, CDA).
Hoe dat straks moet worden gerijmd met de afspraken die Google namens
auteurs met bibliotheken wil maken, is niet duidelijk.
Ik deel dus niet de vrees dat Google een machtige partij zal worden
die ons, auteurs, buitenspel gaat zetten. De Nederlandse overheid
behandelt ons veel slechter. Wij stáán al buitenspel en hebben alleen
maar baat bij nieuwe partijen die sterk genoeg zijn om in de
Nederlandse closed shop de ramen open te zetten.
Er zijn natuurlijk risico's. Wat als zich nieuwe
exploitatiemogelijkheden aandienen die een betere opbrengst bieden,
en iedereen zit vast aan Google? Het langverwachte bookmatching (een
veredeling van 'wie dit boek kocht, kocht ook...') belooft veel oude
titels weer economische waarde te geven. Wat als Google dat laat
liggen? Toch, als de schikking iets heeft laten zien dan is het dat
zelfs Google niet kan doen wat het wil. Als er veel auteurs bij
Google zitten, dan is Google ook van hen afhankelijk, en dan kunnen
nieuwe exploitanten op hun beurt moeilijk om Google heen.
Ik zie twee nadelen. Het eerste is dat de titels niet worden
beveiligd tegen kopiëren. De lezer mag de bestanden opslaan en er
naar hartelust in knippen en plakken. Goede beveiliging is echter
onmisbaar voor het behoud van de economische waarde voor de auteur.
Er zijn verzachtende omstandigheden: je mag verwachten dat Google
zijn inkomsten zal verdedigen tegen piraterij. Het heeft daar ook
betere mogelijkheden voor dan anderen. En een aandeel van 63 procent
in een gewilde, gemakkelijk te bereiken exploitatie kan misschien ook
wel een stootje hebben. Bovendien gaat het om oudere titels die
minder druk van illegaal kopiëren zullen ondervinden dan boeken die
nog in de winkel liggen.
Het tweede nadeel is dat Europese computergebruikers vooralsnog geen
toegang hebben tot de bibliotheek. Voor een vergelijkbaar programma
in Europa is nieuwe wetgeving nodig.
De beste koers zou zijn dat auteurs onderscheid gaan maken tussen
boeken die wel of niet in de handel zijn, de frontlist en de
backlist. De titels die nog in de winkel liggen kunnen ze (laten)
distribueren door het Centraal Boekhuis met het hoogste niveau van
beveiliging. De exploitatie van nieuwe titels blijft daardoor
vooralsnog beheerst door de marktmacht van de grote ketens. Alleen de
techniek kan hier redding brengen. Voor de oudere titels, waar
uitgevers de stekker uit hebben getrokken en die nu stil liggen,
kunnen auteurs kiezen om ze door Google te laten exploiteren. De
toekomstige exploitatie door Google is niet exclusief. Het zelf maken
en tegen illegaal gebruik beveiligen van e-boeken is niet moeilijk.
Niets staat auteurs die het risico van illegale kopieën aandurven, in
de weg om oudere titels rechtstreeks aan te bieden aan de consument
tegen een opbrengst van 90 of 100 procent.
Pauline van de Ven (voorzitter van de Stichting Auteursdomein) in NRC
Handelsblad, 21 september 2009
http://www.nrc.nl/article2365512.ece
____________________________________________________________
Dit bericht is verzonden via NEDBIB-L@nic.surfnet.nl
Aanmelden? Afmelden? Info? Vacature plaatsen?
Zie de NEDBIB-L website op http://nedbib.reuser.biz/
Lijstbeheerder: Arno H.P. Reuser nedbib@reuser.biz
EEN ANTWOORD GAAT STANDAARD NAAR ALLE LIJSTDEELNEMERS
Wellicht is uw antwoord alleen zinvol voor de vragensteller
Houd hier a.u.b. rekening mee!
Freek Zegers
