Na zeven jaar heeft de Nieuwe Bibliotheek een hoop pretenties maar
slechts weinig boeken
In 2002 werd de Nieuwe Bibliotheek van Alexandrië geopend. Groter en
beter dan haar legendarische voorganger. Na zeven jaar is de oogst
gering. Het ideaal van de dialoog is zwak.
Alexandrië, 20 aug. Zeewind, helder licht en jongens en meiden die
hikkend van het lachen een hinkelwedstrijd houden. Voor wie aankomt
vanuit Kairo, dat stijf staat van luchtvervuiling en fundamentalisme,
is Alexandrië een verademing. Dé plek voor een instelling met grote
en wereldse ambities als de Bibliotheek van Alexandrië (BA), de
nieuwe versie van de legendarische bibliotheek die Julius Caesar per
ongeluk in brand stak.
De nieuwe Bibliotheek, gebouwd met steun van onder meer de
universiteit van Alexandrië en Unesco, opende in 2002. Toeristisch is
ze een groot succes. „Ooow, this is huge!" hijgt een Amerikaanse in
een groep die een rondleiding krijgt. Het gebouw, dat de rijzende zon
voorstelt, huisvest onder meer een digitale bibliotheek, een
planetarium, 5.000 computers voor het publiek, een 'vliegende
vergaderzaal' en drie musea. Dagelijks bezoeken busladingen
buitenlanders het 'project' en ze blijven gemiddeld een dag langer in
de stad dan vóór 2002, weet de manager van een duur visrestaurant.
Sinds de opening van de Bibliotheek zet hij in een week om wat
daarvoor zijn jaaromzet was. „De Bibliotheek is een overwinning op de
geschiedenis", zegt hotelmedewerker Nada Labib, „iets wat de hele
wereld bewondert." Maar een ding ontbreekt: een Egyptisch publiek.
„De Arabische wereld heeft twee opties", zei de Egyptische filosoof
Hassan Hanafi een paar jaar geleden: „produceren of consumeren,
uitvinden of overnemen, in het centrum staan of in de marge." In die
geest heeft de BA haar positie bepaald. Ze wil de allermodernste
middelen inzetten om kennis te verzamelen uit alle windstreken – ook
de doelstelling van de oude Bibliotheek. De BA is een voortrekker op
technisch gebied. Het digitaal laboratorium bijvoorbeeld
digitaliseert in duizelingwekkend tempo duizenden artikelen, kranten,
kaarten en manuscripten o.a. van de Torah, de Bijbel en de Koran.
Daarbij worden zoekinstrumenten, commentaren en steeds betere
methoden van presentatie geleverd, die makkelijk tippen aan wat de
British Library presteert. Ook de (internationale) conferenties,
tentoonstellingen en concerten (bij elkaar 3.000 evenementen per
jaar) zijn van het hoogste niveau, van de lunches tot de musici.
Het moet allemaal bijdragen aan de dialoog tussen verschillende
beschavingen en ook aan politieke vernieuwing in de Arabische wereld
– een doel waarvan men voorlopig verder verwijderd raakt, meent het
handjevol deelnemers aan een jaarlijkse conferentie over de
bibliotheek. De bibliothecaris Ismail Serageldin schrijft in het
laatste jaarverslag dat er een aantal waarden is die elke moderne
maatschappij moet bezitten: rationaliteit, creativiteit, respect voor
bepaalde gedragscodes. Wetenschap stimuleert die waarden, de
academische gemeenschap in islamitische landen moet bereid zijn om
ervoor te vechten.
Maar juist studenten en wetenschappers in de regio zijn niet erg
betrokken bij de BA. Dat merkte ook Petra Sijpesteijn, hoogleraar
Arabisch in Leiden, toen ze een conferentie over Arabische
papyrologie organiseerde in de BA. „Lokale studenten werden alleen
uitgenodigd omdat de Nederlandse ambassade erop aandrong, en
Egyptische academici waren niet erg geïnteresseerd." Aan de
technische vooruitstrevendheid van de BA hebben beginnende
wetenschappers niet genoeg, denkt ze. „Je hebt toch gewone boeken
nodig om een beeld te krijgen van de samenhang van een studieveld."
Maar boeken heeft de BA nauwelijks: slechts 350.000. Sijpesteijn:
„Voor mij symboliseert die vliegende vergaderzaal hoe de Bibliotheek
los zweeft van haar directe omgeving."
Zakaria Enani is hoogleraar Arabische literatuur aan de Universiteit
van Alexandrië en zou graag meewerken aan de dialoog tussen culturen.
„Dat is vooral hier ter plaatse belangrijk, want Egypte discussieert
niet meer, doordat het fundamentalisme zoveel greep heeft gekregen.
Discussiëren over de maatschappij wordt gezien als God tegenspreken.
Het is bedreigend. Eerlijk gezegd gaan de activiteiten van de BA
langs de mensen hier heen. En als er al conservatieven naar zo'n
conferentie komen, luisteren ze toch niet."
Professor Amna Nosseir illustreert het van haar kant. Ze geeft
filosofie aan de Al Azhar Universiteit en was voorzitter van een
werkgroep tijdens de conferentie over islam en humanisme. „Die
conferenties", zegt ze, „hebben geen enkel nut, want al onze huidige
problemen zijn in feite politiek. Met de islam is niets aan de hand.
Het is het Westen dat wil dat wij ons geloof ter discussie stellen.
Maar waarom moet ik boeten voor wat Duitsland vroeger de Joden heeft
aangedaan? De Bibliotheek is meer een instituut van het Westen dan
van Egyptenaren."
Dorrit van Dalen in NRC Handelsblad, 20 augustus 2009
____________________________________________________________
Dit bericht is verzonden via NEDBIB-L@nic.surfnet.nl
Aanmelden? Afmelden? Info? Vacature plaatsen?
Zie de NEDBIB-L website op http://nedbib.reuser.biz/
Lijstbeheerder: Arno H.P. Reuser nedbib@reuser.biz
EEN ANTWOORD GAAT STANDAARD NAAR ALLE LIJSTDEELNEMERS
Wellicht is uw antwoord alleen zinvol voor de vragensteller
Houd hier a.u.b. rekening mee!
Freek Zegers
